Recent Posts
" Huệ- tử nói với Trang tử: Ngụy- Vương thưởng tôi một giống dưa to. Tôi trồng nó có trái nặng đến năm thạch. Dùng nó đựng nước, nó nặng, không cất nhấc được. Bổ nó ra làm bầu, thì lại không còn dùng được chỗ nào. Đâu phải nó không to lớn, nhưng vì cho nó là vô dụng nên tôi đập bỏ nó đi.
Trang tử nói: Thế là ông vụng về chỗ đại dụng nó. Nước Tống có người khéo chế được món thuốc chữa răn nứt da tay, đời đời chuyên làm nghề ươm tơ. Có người hay biết, đến xin mua phương thuốc đó một trăm lượng vàng. Anh ta bèn nhóm thân tộc bàn rằng: Nhà ta đời đời làm nghề ươm tơ, lợi không hơn số vàng ấy, vậy xin để cho bán.
Người khách được phương thuốc, đem thuyết vua Ngô. Nước Việt có nạn, vua Ngô sai anh làm tướng. Nhằm mùa Đông, thủy chiến với người nước Việt, người Việt đại bại. Vua Ngô bèn cắt đất mà phong thưởng cho anh ta. Cũng thời một phương thuốc trị rạn nứt da tay, mà một người được phong, một người không ra khỏi cái nghề ươm tơ; đó là tại chỗ biết dùng hay không biết dùng mà khác nhau vậy.
Nay ông có trái dưa nặng đến năm thạch, sao không biết dùng nó làm trái nổi mà thả qua sông qua hồ, mà lo chi hồ vỡ bầu tan, không có chỗ đắc dụng? Thì ra vì cái lòng của ông hẹp hòi chưa trực- đạt đó".
(Trích: Trang tử Nam hoa kinh - Nguyễn Duy Cần)
Vạn vật sinh ra đều có chỗ dụng riêng của nó, nó chỉ trở nên vô dụng khi người không biết dụng. Phàm bất cứ thứ gì tạo hoá sinh ra đều có tác dụng, con người cũng vậy. Cho dù là những bậc hạ căn nhất cũng đều có chỗ dụng riêng, thuật dùng người là thuật biết được cái dụng cùng tận của người khác để dụng một cách hợp lý vậy. Một người có thể trạng yếu lại phải làm những công việc chân tay nặng nhọc, người sẽ do đó mà chết vậy; một người giỏi toán học lại phải làm việc trong môi trường văn học sẽ trở nên vô dụng vậy,...
Con chồn, con cáo bị thợ săn giết bởi nó có bộ lông đẹp, con chim bị bắt nhốt trong lồng bởi nó có giọng hót hay, con nai con hoẵng bị giết thịt bởi nó có thịt thơm hấp dẫn loài người,... Nếu để lộ cái dụng quá sẽ nguy hại đến tính mệnh vậy.
Thế nên Lão tử mới nói: "Người buôn giỏi thì giấu kĩ vật quý, xem ngoài như không có gì; người đức cao thì tướng mạo như ngu độn".
Cái học của người xưa là cái học: Cùng lý - tận tính - chí mạng
Ta đây cũng xin thắp nén nhang kính cẩn mà xem lại sách của các bậc tiền nhân vậy
